Tess of the d'Urbervilles (1891) του Thomas Hardy

Ελληνιστί: Τες ντ'Αρμπερβίλ

Το θέμα της ηθικής "πτώσης" μιας γυναίκας, του "ξεπεσμού" της, της απώλειας της αρετής της (δηλαδή της παρθενίας της εκτός γάμου) υπήρξε ιδιαίτερα προσφιλές στους μυθιστοριογράφους του 19ου αιώνα, αλλά και παλαιότερα ακόμα. Βιβλία όπως η "Κλαρίσα" και "Πάμελα" του Σάμιουελ Ρίτσαρντσον ασχολούνται με το θέμα αυτό, τον αγώνα νεαρών κοριτσιών να κρατήσουν την τιμή τους την οποία απειλούν να σπιλώσουν διάφοροι επιτήδειοι δανδήδες-αποπλανητές. Η απειλή της σπίλωσης της παρθενικής τιμής φαίνεται να κρέμεται πάνω από όλα τα σημαντικά μυθιστορήματα του 19ου αιώνα, όπως για παράδειγμα στο "Λογική και Ευαισθησία", όπου η Μάριαν κυριολεκτικά σώζεται από μία τέτοια "τραγωδία" την τελευταία στιγμή. Αντιστρόφως, ο δαιμονικός Μαρκήσιος ντε Σαντ έσπευσε να διαπαρωδήσει τέτοιες ιστορίες απώλειας παρθενικής "χάρης" με βιβλία όπως το σκανδαλιστικό "Ζυστίν", όπου η κεντρική ηρωίδα, με κωμικά σαδιστικό τρόπο, χάνει επανειλημμένα κάθε "τιμή" της μέσα από εξωπραγματικές καταστάσεις.

Το θέμα αυτό είναι και το κυρίαρχο στο μυθιστόρημα αυτό του Χάρντι, που φέρει μάλιστα τον υπότιτλο "Μια Αγνή Γυναίκα Παρουσιάζεται Πιστά", που εξιστορεί τις περιπέτειες της νεαρής, αφελούς, αθώας Τες που χάνει την τιμή της όταν βιάζεται από τον εργοδότη της, γεγονός που επισφραγίζει τη ζωή της κατά τρόπο τραγικό και μοιραίο, προκαλώντας μία σειρά από αλυσιδωτές καταστάσεις. Ο Χάρντι αντιμετωπίζει με τρυφερότητα, συμπόνοια και αγάπη τη βασανισμένη ηρωίδα του, ακόμα μία σε μία σειρά από παρομοίως βασανισμένες, εξαχρειωμένες φιγούρες της λογοτεχνίας. Ωστόσο, η Τες είναι ένα πλάσμα που ξεφεύγει κάπως από τις μοιρολατρικές, παθητικές φιγούρες των βεβηλωμένων δεσποσυνών. Σε καίρια σημεία του βιβλίου, η Τες παίρνει τη μοίρα της στα χέρια της και η περηφάνια της την ωθεί σε δραστικές αποφάσεις. Η προκλητικότητα του θέματος και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται το υλικό του και την ηρωίδα του ο Χάρντι προκάλεσαν αντιδράσεις από τα συντηρητικά στρώματα της εποχής - πράγμα που συνέβη με αρκετά μυθιστορήματα του συγγραφέα. Η υπέροχη, λυρική γλώσσα του Χάρντι ανυψώνει την ιστορία, που ακολουθεί την πλοκή αρχαίας τραγωδίας - μόνο που το σκηνικό εδώ είναι τα καταπράσινα δάση του Ουέσεξ.

Salome (1891) του Oscar Wilde

Ελληνιστί: Σαλώμη

Η "Σαλώμη" δεν είναι μία "τυπική" τραγωδία - είναι πρωτίστως μία ουαϊλντική τραγωδία. Τουτέστιν, οι γνωστές εμμονές του κορυφαίου Ιρλανδού λογοτέχνη βρίσκουν τη θέση τους σε αυτή την ανάγνωση της γνωστής ιστορίας της Σαλώμης και του Ιωάννη του Βαπτιστή. Η παρακμιακότητα της ιστορίας γοητεύει τον Ουάιλντ, ο οποίος αντλεί συγχρόνως και από παραδόσεις του Μεσαίωνα για να πλάσει μία ιστορία με μακάβρια, ακόμα και νεκροφιλικά στοιχεία - μία παρακμιακή ιστορία πόθου και ερωτικής επιθυμίας, γαρνιρισμένη με τον γλωσσικό αισθητισμό του Ουάιλντ.

Συγχρόνως, ο σαρδόνιος Ουάιλντ βγάζει κοροϊδευτικά τη γλώσσα στον παραλογισμό και την ωμότητα της ερωτικής επιθυμίας. Γύρω από τη Σαλώμη στροβιλίζεται ένα ερωτικό γαϊτανάκι, μία συνεχής μετάθεση από τον ένα χαρακτήρα στον άλλο του αντικειμένου του πόθου, που οδηγεί στην τραγωδία. Για τον Ουάιλντ, δεν υπάρχει ο καθαρός, αναίμακτος, δίχως εγωισμούς και παράλογες απαιτήσεις έρωτας: τα υπέροχα, λυρικά ξεσπάσματα της Σαλώμης, στα οποία ομολογεί τον έρωτα της για τον Ιωάννη, σαν "κλωνάρι αραβικής μυρτιάς", δεν αναιρούν τη σκληρότητα και αδιαπερατότητά της - και ο τερατώδης έρωτάς της οδηγεί στον αποκεφαλισμό του Ιωάννη. Ταυτόχρονα, ακόμα και ο φαινομενικά απρόσβλητος από τα βέλη του έρωτα, "ιερός" και αφοσιωμένος στον Θεό του Ιωάννης, υπονομεύεται από τον "ανευλαβή" Ουάιλντ. Το μήνυμα είναι σαφές: κανείς, ούτε και οι έχοντες θέσει εαυτόν εκτός κοινωνίας, δεν γλιτώνουν τη λαίλαπα του έρωτα, είτε ως παθητικοί αποδέκτες του ή ως ενεργητικοί δρώντες - και μερικοί μπορεί να χάσουν και το κεφάλι τους γι' αυτόν. (Ειδική μνεία πρέπει να γίνει στην υπέροχη εικονογράφηση που έκανε ο έτερος ακόλουθος του Αισθητισμού, Aubrey Beardsley, για την πρώτη έκδοση του έργου, που συνοδεύει και τις περισσότερες μεταγενέστερες εκδόσεις).